Fundacja Frank Bold pomaga w sprawach o immisje

W ramach programu walki z zanieczyszczeniem powietrza na szczeblu lokalnym Fundacja Frank Bold może zapewnić bezpłatną pomoc prawną w sprawach o tzw. immisje. Jeżeli skarżą się Państwo na zadymienie lub nieprzyjemne zapachy emitowane przez pobliski zakład przemysłowy, warsztat, a nawet prywatną nieruchomość – mogą Państwo domagać się ograniczenia tych emisji, a w niektórych przypadkach również zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia. Zainteresowane osoby prosimy o kontakt.

Warsztaty Fundacji Frank Bold

W czerwcu bieżącego roku Fundacja Frank Bold planuje przeprowadzić serię szkoleń dla samorządowców i urzędników w gminach, na temat instrumentów służących poprawie jakości powietrza na szczeblu lokalnym. Zamierzamy przedstawić szereg rozwiązań prawnych, które leżą w kompetencji gmin, a które mogą posłużyć w walce ze smogiem. Przykładowe zagadnienia jakie zamierzamy poruszyć to m. in.: uprawnienia gminy w zakresie kontroli palenisk w ramach walki z nielegalnym spalaniem odpadów, poprawa jakości powietrza za pomocą miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, treść i zasady podejmowania uchwały antysmogowej.

Szkolenia są nieodpłatne, trwać będą ok 2 godzin i poprowadzą je prawnicy Fundacji, którzy przyjadą wraz z materiałami szkoleniowymi do gminy. Zainteresowane gminy województwa małopolskiego, a także województw ościennych, prosimy o kontakt. Chętnie poszerzymy zakres szkoleń o inne kwestie, które są dla państwa interesujące lub niejasne.

Zaskarżyliśmy Program ochrony powietrza województwa małopolskiego

W ubiegłym miesiącu Fundacja Frank Bold we współpracy z Podhalańskim Alarmem Smogowym oraz przy wsparciu Kancelarii Radców Prawnych Sanecki Kowalik Filipcová skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na Program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego. Skarżącą jest Jolanta Sitarz-Wójcicka – działaczka Podhalańskiego Alarmu Smogowego, która mieszka w Zakopanem – jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast województwa.

Czytaj dalej Zaskarżyliśmy Program ochrony powietrza województwa małopolskiego

Zadośćuczynienie za zanieczyszczone powietrza – nasz komentarz po pierwszej rozprawie

Pod koniec kwietnia odbyła się pierwsza rozprawa w sprawie z pozwu Oliwera Palarza – działacza Rybnickiego Alarmu Smogowego przeciwko Skarbowi Państwa o zadośćuczynienie w związku z zanieczyszczeniem powietrza. Mieszkaniec Rybnika, któremu nieodpłatną pomoc prawną zapewnia Fundacja Frank Bold, domaga się zapłaty 50 000 złotych za naruszenie jego dóbr osobistych – zdrowia, prawa do ochrony życia prywatnego i mieszkania oraz prawa do swobodnego przemieszczania się, jak również prawa do życia w czystym środowisku.

W odpowiedzi na pozew Ministerstwo Środowiska reprezentujące Skarb Państwa domaga się oddalenia pozwu i nie uznaje roszczeń powoda. Argumentacja przedstawiona przez Ministerstwo jest jednak niespójna i mało przekonująca. Sąd dopuścił wszystkie wnioski dowodowe złożone przez nas w pozwie i przesłuchał pierwszego świadka. Termin kolejnej rozprawy wyznaczony został na dzień 26 sierpnia. Wyrok zapadnie zapewne nie wcześniej niż pod koniec bieżącego roku.

Czytaj dalej Zadośćuczynienie za zanieczyszczone powietrza – nasz komentarz po pierwszej rozprawie

Ustawa antysmogowa podpisana przez Prezydenta

W ostatnim dniu terminu Prezydent Andrzej Duda podpisał tzw. „ustawę antysmogową”, czyli nowelizację Prawa Ochrony Środowiska. Nowe przepisy, które wejdą w życie po 30 dniach po ogłoszeniu, umożliwią sejmikom województw podejmowanie uchwał zakazujących używania określonych paliw, w tym węgla, a także na wprowadzanie wymogów technicznych dla kotłów grzewczych.

Art. 96 Prawa Ochrony Środowiska w dotychczasowym brzmieniu dopuszczał wprowadzenie zakazów używania określonych paliw, ale nie pozwalał na różnicowanie podmiotów, do których taki zakaz był skierowany. Tak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który unieważnił uchwałę podjętą w 2013 r. przez Sejmik Województwa Małopolskiego. Uchwała zakazywała palenia węglem na terenie Krakowa, który cieszy się niechlubną sławą, ze względu na powtarzające się przekroczenia norm jakości powietrza. Zakaz dotyczył jednak tylko palenia węglem na potrzeby ogrzewania, w dodatku głównie osób fizycznych, a już nie np. przedsiębiorców, którzy legitymowali się zezwoleniami emisyjnymi. WSA w Krakowie uznał, że obecne brzmienie Prawa Ochrony Środowiska nie pozwala na takie rozróżnienie, a Naczelny   Sąd Administracyjny w wydanym niedawno wyroku utrzymał wyrok WSA w mocy. Nowelizacja była potrzebna po to, żeby sądy administracyjne nie kwestionowały uchwał podejmowane przez sejmiki.

Potrzeba podjęcia radykalnych działań wynika z faktu, że nasz kraj jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych w Europie. W dodatku, prawo Unii Europejskiej nakłada na Polskę zobowiązanie do nieprzekraczania norm jakości powietrza. Niedotrzymanie tego zobowiązania jest zagrożone wysokimi karami. Badania ekspertów wykazują, że głównym powodem powstawania smogu są tzw. „niskie emisje”, których źródłem jest spalanie węgla w indywidualnych instalacjach grzewczych. Problem jest intensyfikowany przez to, że większość użytkowanych kotłów to urządzenia stare, nieefektywne energetycznie, a do ogrzewania używa się najgorszej jakości węgla (miałów,mułów i flotów węglowych). W konsekwencji, emisja szkodliwych substancji jest większa, niż gdyby używano paliwa lepszej jakości.

Ustawa antysmogowa otwiera nowy rozdział w walce o poprawę jakości powietrza. Rolą aktywnych obywateli będzie teraz naciskanie na władze regionalne, aby te jak najszybciej podjęły uchwały ograniczające lub całkowicie zakazujące spalania węgla na najbardziej zanieczyszczonych obszarach województw.

Mała wielka ustawa. Czy „poprawka Arkita” sprawi, że zaczniemy oddychać czystym powietrzem?

Ustawa o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska z dnia 10 września 2015 r. (tego dnia Sejm uchwalił ją, uwzględniając poprawki Senatu) nazywana w mediach „ustawą antysmogową” lub „poprawką Arkita” (od nazwiska posła Tadeusza Arkita, jej głównego pomysłodawcy i autora) liczy niecałe 7 stron i zmienia brzmienie zaledwie kilku artykułów Prawa ochrony środowiska. Wokół tak niepozornego aktu prawnego toczy się od wielu dni burza w Sejmie, ale i w ogólnopolskich mediach. Jego zwolennicy przekonują, że jest długo wyczekiwanym lekarstwem na polskie problemy z zanieczyszczeniem powietrza, przeciwnicy natomiast, że pogrąży polskie górnictwo a jego skutki boleśnie odczują najubożsi.

Co się zmieni?

Poprawka Arkita wprowadza do Prawa ochrony środowiska dwie istotne zmiany. Pierwszą z nich, jest nowe brzmienie art. 96 tej ustawy. Obecnie artykuł ten nadaje sejmikom województw prawo do wydawania uchwał określających rodzaje lub jakość paliw dopuszczonych do stosowania na terenie województwa lub jego części – w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na środowisko lub na zabytki. Przepis ten nastręcza niestety liczne trudności interpretacyjne. Przede wszystkim przepis ten nie pozwala na różnicowanie podmiotów, do których jest skierowana uchwała sejmiku – nie można na jego podstawie zakazać palenia węglem użytkownikom indywidualnym, zwalniając z tego zakazu duże zakłady przemysłowe. Było to główną przyczyną uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego zakazującej palenia węgla na terenie Krakowa (obecnie oczekiwany jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Art. 96 w znowelizowanym brzmieniu nadaje sejmikom województw prawo wydawania uchwał określających:

  • granice obszaru, na którym wprowadza się ograniczenia lub zakazy;
  • rodzaje podmiotów lub instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia lub zakazy – to znaczy, że będzie możliwe zakazanie palenia węglem w domowych piecach, nie uderzając w zakłady przemysłowe; ustawa dopuszcza także określenie sposobu lub celu wykorzystania paliw, który jest objęty ograniczeniami – będzie zatem można zakazać ogrzewania węglem, ale nie okazyjnego palenia drewna w kominku;
  • rodzaje lub jakość paliw dopuszczonych do stosowania lub których stosowanie jest zakazane – możliwe będzie zatem zakazanie palenia najgorszej jakości paliwem – mułami węglowymi, jak również całkowity zakaz spalania paliw stałych;
  • parametry techniczne lub rozwiązania techniczne lub parametry emisji instalacji, w których następuje spalanie paliw – sejmiki będą mogły nakazać stosowanie określonych filtrów, lub zakazać użytkowania pieców niespełniających określonych wymogów technicznych;
  • okres obowiązywania ograniczeń lub zakazów w ciągu roku;
  • obowiązki związane z kontrolą realizacji uchwały.

Jak widać nowy przepis znacząco poszerza kompetencje sejmików, jest również dużo bardziej precyzyjny. Sejmiki będą mogły dostosować treść uchwały do lokalnych uwarunkowań społecznych, finansowych oraz infrastrukturalnych.

Drugą, rzadziej wspominaną, a również bardzo istotną zmianą wprowadzaną przez ustawę antysmogową, jest nowelizacja przepisów dotyczących tzw. postępowania kompensacyjnego. Postępowanie kompensacyjne służy zapobieganiu zwiększenia emisji szkodliwych substancji na obszarach, na których przekraczanie są obowiązujące standardy jakości powietrza. Inwestor, który chce na takim obszarze uzyskać pozwolenie na wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza, musi zapewnić odpowiednie ograniczenie emisji z innych instalacji. Dotychczas prowadzenie kompensacji emisji możliwe było wyłącznie pomiędzy przedsiębiorcami prowadzącymi instalacje przemysłowe. Było to problematyczne, ponieważ na wielu obszarach głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza jest tzw. niska emisja, pochodząca z lokalnych kotłowni i domowych pieców grzewczych.

Poprawka Arkita wprowadza zupełnie nowy mechanizm, pozwalający na dokonywanie kompensacji ze źródłami niskiej emisji, poprzez zapewnienie trwałej likwidacji indywidualnych pieców grzewczych. na terenie gminy lub gmin sąsiednich. Przedsiębiorcy będą mogli np. finansować wymianę pieców węglowych na gazowe lub zapewnić podłączenie domów do sieci centralnego ogrzewania. Rozwiązanie to jest rewolucyjne i może przyczynić się do znacznego ograniczenia niskiej emisji także tam, gdzie sejmiki województw nie zdecydują się na wprowadzenie uchwały ograniczającej lub zakazującej spalania węgla.

Zmiana jest konieczna

Szybka i trwała poprawa jakości powietrza jest w Polsce sprawą priorytetową. Obowiązek dbałości o jakość powietrza został w Polsce przerzucony na władze wojewódzkie, ale prowadzone przez nie działania są obecnie nieskuteczne. Często nie wynika to ze złej woli lub nieudolności urzędników, ale z braku skutecznych instrumentów, za pomocą których mogliby oni walczyć ze smogiem. Ustawa antysmogowa pozwoli zmienić ten stan rzeczy i daje szansę na prawdziwą rewolucję w zakresie jakości powietrza. Dlatego mamy nadzieję, że zdrowie i życie milionów Polaków jest dla Prezydenta ważniejsze niż polityczne niesnaski, zwłaszcza że jako mieszkaniec Krakowa zna problem zanieczyszczenia powietrza z autopsji. Panie Prezydencie, liczymy na Pana!

Wspieramy Rybnicki Alarm Smogowy

W ostatnich miesiącach Fundacja Frank Bold nawiązała współpracę ze stowarzyszeniem Rybnicki Alarm Smogowy. Jest to niewielka, ale bardzo aktywna organizacja tworzona przez mieszkańców Rybnika zaangażowanych w walkę o poprawę jakości powietrza.

Aglomeracja Rybnicko-Jastrzębska jest w czołówce obszarów o największym zanieczyszczeniu powietrza w Polsce i całej Unii Europejskiej. Normy jakości powietrza dotyczące pyłów i rakotwórczego benzo(a)pirenu są tam nagminnie przekraczane, a sytuacja z upływem lat nie tylko nie ulega poprawie, ale wręcz stopniowo się pogarsza. W lutym bieżącego roku stacja pomiarowa w Rybniku odnotowała rekordowe stężenia pyłu PM10, sięgające 294 μg/m3, tj. sześciokrotnie wyższe od wartości dopuszczalnej. Równie zatrważające są dane dotyczące stężenia benzo(a)pirenu – rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu określa m.in. docelowy poziom tej substancji w powietrzu na 1 ng/m3, tymczasem w 2014 r. w Rybniku średnioroczne stężenie było 10 razy wyższe, a w rekordowym miesiącu – lutym – niemal 30-krotnie wyższe. Bardzo wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza od lat utrzymuje się od października do kwietnia – przez 7 miesięcy w roku!

Niestety walka o poprawę jakości powietrza nie jest na Śląsku łatwa. Dla wielu mieszkańców tego regionu węgiel nadal jest świętością i jedynym słusznym paliwem. Jakiekolwiek działanie wymierzone w jego wydobycie i spalanie spotyka się z niechęcią, a nawet agresją. Władze regionalne zamiatają problem pod dywan, a uchwalony przez Sejmik Województwa program ochrony powietrza jest niewystarczający. Rybnicki Alarm Smogowy stara się to zmienić prowadząc kampanię na swoim profilu facebookowym oraz podejmując działania prawne – kierując skargi i wnioski do różnych organów, w tym do Komisji Europejskiej.

W najbliższych miesiącach planujemy wspólnie z członkami RAS zainicjować dwa różne postępowania, które wymuszą na kompetentnych organach podjęcie działań w kierunku poprawy jakości powietrza oraz pomogą nagłośnić problem, jakim jest zanieczyszczone powietrze na Śląsku. O szczegółach będziemy informować na bieżąco.

Zachęcamy do polubienia profilu facebookowego Rybnickiego Alarmu Smogowego: https://www.facebook.com/chcemyczystegopowietrza. Szczegółowe dane dotyczące zanieczyszczenia powietrza na Śląsku są dostępne na stronie prowadzonej przez tamtejszy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska: http://monitoring.katowice.wios.gov.pl/. Warto zapoznać się z pełną treścią rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu: http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU20120001031&type=2.

 

Jakość powietrza w Polsce – informacja publicznie niejawna

Fundacja Frank Bold zwróciła się o udostępnienie dokumentacji związanej z uzasadnioną opinią, skierowaną przez Komisję Europejską do polskiego rządu w sprawie złej jakości powietrza. Niestety praktyka organów państwowych, sądów, jak również Komisji Europejskiej wskazuje, że obywatelom i organizacjom pozarządowym odmawia się dostępu do informacji związanych z tego rodzaju postępowaniami. Jest to niepokojący przykład ograniczania dostępu do informacji publicznej, nie tylko na szczeblu państwowym, ale również europejskim.

26 lutego bieżącego roku Komisja Europejska skierowała do polskiego rządu wezwanie do podjęcia działań w zakresie zanieczyszczenia powietrza (tzw. uzasadnioną opinię), wyznaczając dwumiesięczny termin na udzielenie odpowiedzi. 15 czerwca b.r. Fundacja Frank Bold wystąpiła do Ministra Środowiska z wnioskiem o udostępnienie dokumentacji z toczącego się w tej sprawie postępowania, w szczególności odpowiedzi na wezwanie Komisji, w trybie dostępu do informacji publicznej. Obecnie oczekujemy na odpowiedź ministerstwa, jednak mamy świadomość, że prawdopodobnie będzie ona odmowna.

Podobne wnioski w tej sprawie kierowały już inne organizacje oraz osoby zainteresowane poprawą jakości powietrza, między innymi stowarzyszenie Rybnicki Alarm Smogowy, z którym Fundacja nawiązała w ostatnim czasie współpracę (o szczegółach, w tym o planowanych wspólnie działaniach, powiadomimy szerzej w kolejnych wydaniach newslettera). Ministerstwo odmówiło udostępnienia wnioskowanych dokumentów powołując się na przepisy rozporządzenia 1049/2001, ale nie wskazało wprost podstawy prawnej do tej odmowy i nieprawidłowo przytoczyło art. 5 rozporządzenia. Pełna treść odpowiedzi Ministerstwa została udostępniona na profilu Facebookowym Stowarzyszenia: https://www.facebook.com/chcemyczystegopowietrza.

Organy państwowe, jak również Komisja Europejska, powołują się na przepisy rozporządzenia 1049/2001/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, które mają pierwszeństwo w stosunku do przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej (pełny tekst rozporządzenia w języku polskim znajdą Państwo pod tym adresem: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN).

Rozporządzenie w hierarchii aktów prawnych wydawanych przez UE zajmuje szczególną pozycję – jest aktem stosowanym bezpośrednio, nie wymagającym implementacji (wprowadzania do polskiego porządku prawnego) a w przypadku konfliktu z ustawą ma przed nią pierwszeństwo. W wyroku z 22 listopada 2012 r., sygn. I OSK 1868/12, Sąd Najwyższy stwierdził, że dokumenty sporządzone przez ministra na potrzeby postępowania prowadzonego przed Komisją Europejską przeciwko Polsce w trybie art. 258 Traktatu Funkcjonowaniu Unii Europejskiej są dokumentami instytucji unijnej, w związku z czym stosuje się do nich przepisy rozporządzenia 1049/2001. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 3 rozporządzenia, stosuje się je do wszelkich dokumentów przechowywanych przez instytucje unijne, tj. dokumentów sporządzanych lub otrzymywanych przez nie i pozostających w ich posiadaniu, na wszystkich obszarach działalności UE. Wobec tego w opinii Sądu minister nie może dysponować dokumentami związanymi z postępowaniem, nawet jeśli zna ich treść (!), a uprawniona do tego jest wyłącznie Komisja.

Argumentacja Sądu Najwyższego wydaje się mocno kontrowersyjna. Niemniej jednak w sprawie, której dotyczył przywołany wyrok, wnioskodawca domagał się udostępnienia dokumentów dotyczących polityki podatkowej, a podstawowym argumentem przeciwko ujawnieniu dokumentacji z postępowania był przepis art. 4 ust. 1 pkt a) rozporządzenia 1049/2001, zgodnie z którym można odmówić dostępu do dokumentu jeżeli naruszyłoby to ochronę m. in. polityki finansowej państwa.

Informacja o której udostępnienie zwróciła się Fundacja nie kwalifikuje się do żadnej kategorii wskazanych w art. 4 ust 1. rozporządzenia – nie narusza ochrony bezpieczeństwa publicznego, kwestii obronnych, stosunków międzynarodowych ani polityki finansowej, monetarnej i ekonomicznej, jak również danych osobowych osoby fizycznej.

Ograniczanie obywatelom dostępu do dokumentów w tak kluczowych sprawach intuicyjnie wydaje się niedopuszczalne – niestety w tej sprawie Komisja Europejska oraz polskie sądy i organy administracyjne są jednomyślne. W naszej opinii ewentualna odmowa udostępnienia dokumentów będzie nieuprawniona i jesteśmy przygotowani na podejmowanie dalszych kroków prawnych w tej sprawie, o czym będziemy informować na bieżąco w naszym newsletterze.

Zachęcamy także do korzystania z instytucji uzyskiwania „Informacji publicznej” lub „informacji środowiskowej”. Szczegóły dostępne są w przygotowanych przez naszych pracowników instrukcjach: http://en.frankbold.org/sites/default/files/publikace/dostep_do_informacji_publicznej_frank_bold_0.pdf